Oszczędzanie w świecie inflacji. Czy odkładanie pieniędzy wciąż daje poczucie bezpieczeństwa?
W mediach wielokrotnie widywaliśmy reklamy banków komercyjnych, które przekonywały nas, że ich lokaty to bezpieczny sposób na to aby odkładać pieniądze na przyszłość. Prawda jest taka, że nie okłamywali nas w tych reklamach i faktycznie pieniądze na lokacie są bardzo bezpieczną opcją. Nikt niestety nie powiedział nam o kosztach tegoż, a dokładniej o otrzymywaniu mniejszego procenta na lokacie od istniejącej inflacji. W ten sposób nasze pieniądze z miesiąca na miesiąc traciły na wartości, pomimo że ich suma na założonej lokacie stale rosła! Dlaczego tak się dzieje? Jak zwykle diabeł tkwi w szczegółach.
Dlaczego ludzie oszczędzają?
Życie jest pełne niespodzianek - od nagłej awarii sprzętu domowego, po nieprzewidziane wydatki zdrowotne. Człowiek z zerowymi oszczędnościami w takiej sytuacji musi rozpaczliwie szukać pomocy od bliskich, nadgodzin, pracy dorywczej, czy pożyczki (nie daj Boże - chwilówki!). Racjonalnym podejściem zatem wydaje się trzymanie części pieniędzy w portfelu lub w miejscu, do którego mamy łatwy dostęp, aby pieniądze wybrać. Jest to rzecz jasna zdrowe podejście i trzymanie pewnych sum pieniężnych przy sobie jest jak najbardziej dobrym rozwiązaniem. Posiadanie pewnej odłożonej sumy pozwala poradzić sobie w nieprzewidzianych sytuacjach. Krótko mówiąc - oszczędzanie pieniędzy oszczędza nam stresu.
Innym powodem są marzenia i cele. Za przeciętną miesięczną wypłatę po odliczeniu wydatków domowych nie da się kupić nowego samochodu. Dlatego też część swoich zarobków ludzie odkładają. Daje im to możliwość zakupu droższych rzeczy za jakiś czas. Wszystko to przebiega bez wpadania w długi. Niektórzy nie chcąc zaciągać kredytu bankowego na zakup nieruchomości oraz wyprowadzkę, odkładają na nią całe życie grosz po groszu.
Świadomość posiadania zgromadzonych środków rzecz jasna daje nam spokój ducha. Dzięki temu bez nerwów o bankructwo możemy podejmować swobodnie decyzje życiowe dotyczące wydatków. Ze względu na to uzyskujemy też poczucie kontroli nad własną przyszłością. W ten sposób uczy się również dzieci, bo regularne oszczędzanie małych kwot uczy je cierpliwości, konsekwencji oraz pokazuje im wartość pieniądza, a to szczególnie przydaje się w dorosłym życiu. Mądre zarządzanie swoimi zasobami jest po prostu potrzebne we wszystkich dziedzinach naszego życia.
Jak inflacja wpływa na wartość zgromadzonych pieniędzy?
O inflacji mieliśmy okazję słyszeć codziennie podczas pandemii COVID-19 oraz po rozpoczęciu wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2022r. Warto jednak przypomnieć czym jest inflacja. Inflacja, jest to zjawisko gospodarcze oznaczające spadek siły nabywczej pieniądza, co przekłada się na ogólny wzrost poziomu cen towarów i usług na rynku. Oznacza to, że z upływem czasu za tę samą kwotę pieniędzy można kupić mniej niż wcześniej. Porównując gazetki marketowe z bieżącego i poprzedniego roku, zastanawiamy się dlaczego ceny wzrosły. Czy właściciele sklepów chcą nas oskubać z pozostałych oszczędności? Nic bardziej mylnego! Jest to spowodowane wzrostem kosztów działalności takich jak wzrost kosztów transportu, wzrost kosztów produkcji dóbr, podwyższenie się płac dla pracowników, wyższe koszty energii elektrycznej i tak dalej. Jest to zjawisko, które w ekonomii nazywa się spiralą inflacyjną. Jest to samonapędzający się proces gospodarczy, w którym wzrost cen wywołuje żądania wyższych płac. Wyższe płace oznaczają wyższe koszty dla przedsiębiorcy, zatem podnosi on ceny napędzając dalsze wzrosty. Jeśli trzymasz pieniądze "w skarpecie" lub na zwykłym koncie oszczędnościowym, ich realna wartość maleje. Podobnie dzieje się w przypadku lokat, których oprocentowanie jest niższe od występującej inflacji. W uproszczeniu, przy rocznej inflacji na poziomie 5%, za 100zł po roku kupisz tyle, ile wcześniej za ok. 95zł. Warto też zdać sobie sprawę, że spadek wartości pieniądza w czasie ma charakter skumulowany. Jeśli inflacja utrzymuje się wysoka przez kilka lat z rzędu, jej negatywny wpływ na nasze oszczędności przypomina efekt kuli śnieżnej. Strata nie dotyczy bowiem tylko jednego miesiąca, czy roku - z każdym kolejnym ceny rosną w stosunku do już obniżonej wcześniej siły nabywczej. W ekonomii rozróżnia się dwa pojęcia:
- Wartość nominalna - czyli tyle, ile widzisz na ekranie lub trzymasz w ręce (np. równy banknot 100zł).
- Wartość realna - czyli to, co za tą kwotę da się faktycznie kupić na rynku po uwzględnieniu wzrostu cen.
Może się więc okazać, że po kilku latach systematycznego odkładania kwota na Twoim koncie nominalnie wzrosła, ale w rzeczywistości - ze względu na drożejące mieszkania, paliwo i artykuły spożywcze - stać cię na mniej niż w dniu, w którym zaczynałeś oszczędzać. To właśnie ta różnica sprawia, że trzymanie wszystkich oszczędności w tradycyjnej formie przestaje być opłacalne w dłuższej perspektywie czasowej.
Czy trzymanie oszczędności na lokacie ma sens?
Przez dziesięciolecia lokata bankowa była synonimem bezpiecznego, a zarazem zyskownego pomnażania oszczędności. Dziś jednak trzymanie pieniędzy na tradycyjnym depozycie coraz częściej oznacza realną stratę. Aby zrozumieć, dlaczego tak się dzieje, warto spojrzeć na to, jak zmienił się współczesny świat finansów i dlaczego złote czasy lokat odeszły w przeszłość wraz z rokiem 2008. Przed globalnym kryzysem finansowym w 2008 roku środowisko makroekonomiczne wyglądało zupełnie inaczej. Banki centralne utrzymywały stopy procentowe na znacznie wyższych poziomach, co bezpośrednio przekładało się na atrakcyjny procent oferowany klientom. W tamtych realiach standardowe lokaty bez trudu oferowały oprocentowanie wyraźnie przewyższające bieżącą inflację. Oszczędzający natomiast mogli liczyć na faktyczny, dodatni zwrot z inwestycji. Pieniądze powierzone bankowi nie tylko były bezpieczne, ale z roku na rok faktycznie zyskiwały na sile nabywczej - za odsetki powiększone o kapitalizację można było kupić realnie więcej towarów i usług. Lokaty spełniały więc swoją fundamentalną funkcję: chroniły kapitał i pozwalały mu rosnąć bez konieczności wchodzenia w ryzykowne instrumenty rynkowe.
Kryzys finansowy z 2008 roku, a później kolejne wstrząsy gospodarcze (takie jak pandemia czy kryzysy energetyczne), spowodowały, że globalne banki centralne zmieniły politykę. Aby pobudzić gospodarki, stopy procentowe były ściągana niemal do zera, a w niektórych regionach świata świata wręcz weszły na wartość ujemną. Dziś już ciężko oderwać się bankierom od takiego stanu rzeczy, mimo że żadnego kryzysu nie ma. Niestety inflacja rośnie, a nasze oszczędności topnieją. Zyskuje oczywiście państwo kosztem obywateli. Kryzys z 2008 pociągnął za sobą lawinę skutków związanych z oszczędzaniem. Banki komercyjne drastycznie obcięły oprocentowanie lokat i kont oszczędnościowych. Zyski z tradycyjnych depozytów stały się symboliczne. W niektórych częściach świata należało nawet płacić bankowi za przechowywanie pieniędzy. Dlatego właśnie współczesne lokaty oferują z reguły tak niski zwrot, że przestały one nadrabiać dystans do rosnących cen.
Dlaczego we współczesnych realiach lokata w Polsce gwarantowana strata? Wychodzi na to, że gdy odliczy się zysk netto i zestawi go z bieżącym wzrostem cen (inflacją) okazuje się, że realny zysk ma wartość ujemną. W 2002 ustanowiono tzw. podatek Belki czyli podatek od zysków kapitałowych. Początkowo wynosił on 20%, lecz później został rozszerzony na inne źródła zysków kapitałowych i obniżony do 19%. Jeżeli bank oferuje lokatę, najpierw państwo pobiera z tego 19% podatku Belki. Nominalnie kwota na koncie rośnie - co miesiąc widać tam nieco więcej cyferek. Jednak ze względu na spadek siły nabywczej pieniądza, za te środki kupi się na rynku mniej niż w dniu zakładania lokaty. W ujęciu długoterminowym tradycyjna lokata przestała być narzędziem pomnażania bogactwa, a stała się jedynie "przechowalnią" kapitału, na której transakcji tracimy siłę nabywczą. Dlatego według mnie współcześnie odkładanie pieniędzy na lokatę nie ma sensu. Co za to ma sens? Moim zdaniem - inwestowanie, ale to już temat na osobny artykuł.
Podsumowanie - Jak odnaleźć się w nowej rzeczywistości finansowej?
Czy w obliczu inflacji i nieatrakcyjnych lokal powinniśmy całkowicie zrezygnować z oszczędzania? Absolutnie nie. Zmieniły się jednak zasady gry. Tradycyjne instrumenty bankowe przestały służyć do budowania bogactwa, a dziś ich jedynym zadaniem jest gromadzenie bezpiecznej poduszki finansowej na czarną godzinę. I tylko tyle. Jeśli naszym celem jest realne pomnażanie kapitału i obrona przed inflacją w długim terminie, musimy iść dalej. Oszczędzanie to fundament, ale prawdziwa ochrona majątku wymaga dziś poszukiwania alternatywnych form, takich jak obligacje skarbowe indeksowane inflacją czy mądre inwestowanie kapitału.